Rajanews internet sitesi, Dr. Emir Hüseyin Torkeşduz’un kaleminden bugünkü İran’da sekülarizm, gelenekçilik ve fundamentalizm cereyanlarının çatışmasını tahlil eden “Dine karşı din: Sömürgenin son savaşı” başlıklı bir yazı yayınlayarak mühendis Musevi’nin seçimler ve sonrasındaki olaylar sırasında, bilerek ya da bilmeyerek, birbirinin dengi gibi görünmeyen fikri-siyasi sekülarizm ve dini gelenekçilik akımlarını İran’ın nizamının ve İmam Humeyni’nin (rh) düşüncelerinin karşısına çıkarmakla ülkede fundamentalizmin göstergeleri olarak aynı doğrultuya oturttuğunu iddia etti.

Yazar, bu sürecin net olarak stratejik araştırma kuruluşu RAND’ın (Amerika’nın en büyük, en eski ve en itibarlı düşünce kuruluşlarından biri kabul edilir) fundamentalist akımlara karşı koyma amacıyla yaptığı tavsiye doğrultusunda yürüdüğünü öne sürüyor. Başka bir ifadeyle, mühendis Musevi, modern sekülarizmlerden yenilikçi muhalif gelenekçiliklere kadar bütün devrim ve İmam (rh) muhaliflerini kapsayan akımın ve cephenin liderliğini yürütüyor.

Bu büyük iddia, basitçe, bizim İmam Humeyni’yi (rh) bir fundamentalist ve Şii fıkıh havzalarını gelenekçi saydığımızı varsayıyor. Bu büyük anlam karmaşası mümkün olsa bile siyasi bakımdan kullanılmış olmalıdır, ama kendisi bir felsefeci olan Dr. Torkeşduz gibi biri tarafından böyle yapılması uzak ihtimaldir.

Peki, gerçekten de merhum İmam Humeyni (rh) bir fundamentalist miydi?

İmam’ın (rh) şahsiyetini ve onun düşüncelerine dayanarak sistemin kriz yönetimini tahlil etmenin en iyi ve en elverişli yöntemi kendisinin büyük bir dinî ve toplumsal önder, çok boyutlu ve yenilikçi şahsiyet olarak söylemine bakmaktır. Eğer merhum İmam’ın (rh) edebiyatına başvurursak gelenekçilik ve fundamentalizm kavramlarına muadil hiçbir şey bulamayacağız. Nitekim bizim dini edebiyatımızda da bu kavramların dengi bulunamaz.

İmam, kendisini, evrensel istikbar ve emperyalizme (doğu ve batının iki gücünün bunlara müzahir sayar ve onlardan biri karşısında diğerine sessiz kalmaz) ilaveten kendisini Amerikancı İslam ve taşlaşmışlar karşısına yerleştirmiş ve kendi yüksek ülkülerini saf Muhammedi (sav) İslam olarak tarif etmiştir.

İmam’ı (rh) bir fundamentalist olarak tanıtmanın öncelikle onun şahsiyetinde hiçbir şey arttırmayacağını bilmemiz gerekir. İkincisi, onu Taliban gibi dünyadaki radikal bazı dini akımların liderleriyle aynı seviyeye düşürür. Üçüncüsü, onun şahsiyetini tahlil ederken edebiyat ve söyleminde hiç alışık olmadığımız ve esasen Batılı bu yararlanma şekli nedeniyle daha derin ve gerçeğe uygun tanımaya hiçbir yol açılmayacaktır.

Batının büyük analistleri İmam’ın hareket, düşünce ve şahsiyetini, devrimi ve İslami nizamı tanımada müşkülle karşılaşmalarının nedeni (bu mevzu nizamın Rehberi tarafından da defalarca vurgulanmıştı) edebiyat ve çerçevelerinin dini kültürümüzü ve dini düşüncemizi derinlemesine anlamakta zayıf kalmasıdır. O  halde, İran’ın İslami ve Şii kültürünün içinde yaşayan bizler, neden liderlerimizi tahlil ederken onların edebiyat, çerçeve ve kavramlardan yararlanıyoruz?

İmam Humeyni (rh) sadece ve sadece büyük bir Şii mercidir ve bu öyle bir şeydir ki kadim ve yeni Avrupa’nın din ve düşüncesinde onun yerine geçecek hiçbir şey yoktur. İmam Humeyni (rh) her ne kadar yeni dünyaya hakim modernite sırasında yapıbozan ve yenilikçi düşünce sahibi bir lider sayılmışsa da onun davet ettiği şey, Peygamber’in (sav) ve hidayet imamlarının (a) tebliği ve yaymaya memur edildikleri, dinin iklim ve edebiyatında şekillenmiş manadır.

Sonraki nokta gelenekçiler çevresindedir. Sayın yazar iddia ediyor ki şu anda sekülarizmle ittifak yapmış bir cephe İran’ın fundamentalist nizamının karşısına geçmiştir. Yazar, konuları açıkça birbirine karıştırıp, Dr. Seyyid Hüseyin Nasr gibi üstadların adıyla anılan gelenekçiliğe ilave olarak Şia fıkhının geleneksel havzasını da ima yoluyla bu kesime dahil ediyor.

Eğer sayın yazar, Şia fıkıh havzasının ve büyük mercelerin maceralı son seçimler sırasında sessiz kalmasını onların gelenekçiliğine bağlıyorsa İmam’ı fundamentalist olarak tanıtmada büyük bir yanlışlığa düşmüş demektir. Felsefeci olan Torkeşduz, muhtemelen gelenekçiliği felsefi, manevi ve dinötesi bir akım olarak uzaktan veya yakından tanıyordur. Ama öyleyse nasıl olur da konuşmalarının ve yazdıklarının dayanakları Kur’an ve Sünnet’in nasları olan fıkıh mercilerimizi gelenekçi olarak isimlendirebilir?

Gelenekçilik akımı, büyük üstat Seyyid Hüseyin Nasr, Burckhardt gibi şahsiyetlerin sözünü ettiği şeydir. Modern düzenin temel ve ilkelerini kökten sarsan eleştirileri olan bu kesim, moderniteye doğrudan ve sistematik yüzleşmeye hiç inanmaz. Bu, fundamentalizmin ta kendisidir. Onlara göre fundamentalizm, moderniteye özgü bir şeydir. Burada gelenekçi düşüncenin gerçeği veya yanlışlığına bakacak değiliz ama hakikat şudur ki sözkonusu makalede bu fikir akımı eksik ve tersyüz edilerek sunulmuştur.

Eğer Şii ilim havzaları edebiyatta geleneksel olarak niteleniyorsa yahut bazı büyük âlimler bazı dini ilkelere istinat ederek görevlerini sessiz kalmak veya herhangi bir siyasi akımla birlikte hareket etmemek, ya da yazarın tabiriyle “siyaset dışı” kalmayı seçiyorlarsa bunun, bir aydını, felsefe dünyasında bunun adının gelenekçilik olduğu yönünde büyük bir yanlışa sürüklememek gerekir.